- BAKIR VE CAM SANATI:
En eski İran el sanatlarından biri, eşsiz desenlere sahip olan bakır ve cam kaplarıdır. Bir cam üfleme makinesi, ısıtılmış cam kütleden üfleme yaparak ürünler üreten bir ustadır. Böyle bir usta, yalnızca İran’da değil, tüm dünyada insanlığın en temel ileri teknolojilerinden biridir. İranlılar bu alanda öncü oldular ve çalışmaları tüm dünyada göze çarpmaktadır.
Bu endüstrinin gelişimi İran’daki Selçuklu Türklerinin tarihine dayanıyor. Sonraları İranlılar cam üzerinde yeni bir stil oluşturmak ve yaratmak üzere birtakım teknikler geliştirmişlerdir.
İranlılar aynı zamanda bakır kaplarda yemek pişirmeyi uygun bulan ilk topluluk olarak, “Misgerlik” adı verilen bir uzmanlık dalı oluşturduktan kısa bir süre sonra bu zanaat dünyanın çeşitli ülkelerine de hızla yayıldı.
Kalem işlemeciliği, bakır, altın, gümüş, pirinç başta olmak üzere metal nesnelerin desenlenmesi, süslenmesi ve oyulması, yani çekiç ve kalemle metal nesneler üzerinde çizgiler ve desenler oluşturma sanatıdır. Bu sanat, zanaatlar kategorisinde metal işleme grubunda yer alan İran’ın geleneksel sanatlarından biridir. Binlerce yıllık geçmişi olan bu sanat Ahamenişi döneminde geliştirildi ve Sasani döneminde zirveye ulaştı.
Günümüzde kalem işlemeciliği için, genellikle gümüş veya altından yapılan kabın veya tablonun içi veya altı, kalemin sesini azaltmak, ayrıca kabın çalışma sırasında delinmesini önlemek için bir bitüm ve alçı çözeltisi ile doldurulmaktadır. Ardından kabın üzerine istenilen desen çizilir ve uygun kalem seçilerek kabın yüzeyine yerleştirilir. Sonra kap üzerindeki etkinin yoğunluğunu değiştirerek oluklar ve desenler oluşturmak için kalemin ucuna çekiçle kontrollü darbeler vurulur.
Bu sanatın kalemleri çeşitlidir, gölge kalem ve yarı kesik kalem gibi özel isimlerle adlandırılır. Desenler kazıldıktan sonra içindeki bitüm çıkarılır ve oluklara odun kömürü poleni dökülerek kap siyah polisaj yağı ile kapatılır. Bu sayede kazınmış haritalar koyu ve net çizgiler şeklinde görülür.
Eski devirlerde bakır kaplar üzerine yapılan kalem işlemeciliği İslam sonrası dönemlerde daha da zenginleştirildi. Bu dönemlerin en büyük özelliği, üzerlerinde Hüsnühat ile yazılmış olduğu Kuran ayetlerinin ve edebi eserlerin bulunmasıdır. Ayrıca, bu tarihi süs eşyaları dünyanın en gözde müzelerinde sergilenmektedir.
İran kalem işlemeciliği sanatında Şiraz, Tebriz ve İsfahan olmak üzere üç ana stil vardır. Dolayısı ile bu sanat söz konusu yörelerde daha yaygın olarak yapılmaktadır.