Yelda
kültür tarihiyle dünyada önemli yere sahip İran’da binlerce yıldır bu gece yılın en uzun gecesi olarak Şeb-i Yelda adıyla anılmakta ve İran’ın her yerinde kutlamalar düzenlenmektedir. Yelda sözcüğü Süryani dilinden gelmekte ve “Velede” kökündendir. İranlı Mitoloji ve Eski İran tarihi araştırmacısı Prof. Dr. Feridun Cuneydi bu gece ile ilgili, İranlıların atalarının 7000 yıl öncesine dayanan takvimlerini güneşe göre ayarlamaya başladıklarını ve 21 aralık gecesinin yılın en uzun gecesi olduğunu anladıklarını belirtmektedir. İran’ın kadim kültürlerinden biri olan Şeb-i Yelda, bu kültürün yaygın olduğu bugünkü İran coğrafyasının öetinde geniş bir coğrafyada, bir tür “sıla-i rahim” yada bütün aile üyelerinin, bir araya gelmesi geleneği. Asırlardır sürdürülen Yelda gecesinde aile üyeleri dostluk, kardeşlik ve sevgi unsuru olarak görülen bu gecede, aile büyüğünün huzurunda bir araya gelinir. Kuruyemişler, meyveler yenir. Hikayeler anlatılır. Oyunlar oynanır, Şeb-i Yelda bir gelenek bir bayram havasında kutlanır. Eski İran kültürünün bu izleri bugün bile Afganistan ve Tacikistan’da Pamir ve Bedehşan bölgelerinde devam etmektedir. İran’da Yelda Gecesi bulabilen herkes evine karpuz götürür ve o akşam karpuz ve nar mutlaka yenir. Eski bir inanca göre Yelda Gecesi karpuz yemek kış boyunca insanı soğuk ve hastalıktan korur.Yelda Gecesi İranlı ailelerde büyük küçük herkes bir araya gelir, sözlü ve nişanlılar bu gece birbirlerine meyvelerle süslenmiş tabaklı hediyeler gönderir, evlerine misafir olur ve sözlü ya da nişanlı kız bu ziyarette damat adayına kesilmemiş kumaş ve elbise hediye eder. İran’ın çeşitli bölgelerinde Yelda Gecesi Hafız-ı Şirazi’nin şiir divanından şiirler okunur,Hafız falları açılır. Yine bazı bölgelerde Firdevsi’nin Şahnamesinden bölümler okunur, nakkallık yapılır ve büyükanne ile büyükbabaların hatıraları anlatılır. Eskiye dayanan Yelda Gecesi kutlamaları bugün de İranlı aileleri büyük küçük herkesi bir araya toplamak, bazen sabaha kadar süren kış akşamlarında birbirlerinin yanında mutlu ve huzurlu kılmak için devam eder.