Isfahan Ulu Camii veya Isfahan Atik Camii
Ulu Mescid-i veya Isfahan Camii olarak da bilinen Isfahan Ulu Camii, İran’ın Isfahan şehrinde bulunan ve geçmişi hicri 2. yüzyıla kadar uzanan tarihi yapılardan biridir. Bu cami, hicri 156 / miladi 777 yılında Isfahan nüfusuyla orantılı olarak küçük bir ölçekte inşa edilmiş ve kentleşmenin büyümesine katkı sağlamıştır. Hicri 226 / miladi 846 yılında Abbasi Halifesi Mutasım’ın emriyle önceki cami yıkılmış; yerine sütunlu ve ahşap tavanlı bir yapı inşa edilmiştir. Bu yapının sütun ve duvarlarının bir kısmı günümüze kadar ulaşmıştır. Camideki en önemli değişiklikler Selçuklu döneminde gerçekleşmiştir; bu dönemin mimarları “Arap camisi” modelinden uzaklaşarak kuzey, güney, doğu ve batı cephelerinde inşa ettikleri dört eyvanla “İran camisi” olarak bilinen yeni bir stil ortaya koymuşlardır. Rebiülevvel 515 (hicri) tarihinde İsmaililer tarafından ateşe verilen cami, daha sonra yeniden onarılmış ve restore edilmiştir. Takip eden yüzyıllarda İlhanlı, Muzafferî, Timur, Safevi ve Kaçar dönemlerinde de yapı önemli değişikliklerden geçmiştir.
Isfahan Ulu Camii başlangıçta kerpiçten inşa edilmişti; ancak tuğlanın dayanıklılığı, hızlı inşa imkânı ve diğer bazı etkenler nedeniyle yeniden yapımında tuğla kullanılmıştır. İran tarihinin her dönemine ait mimariyle uyumlu olarak Horasan (veya Arap) ve Razi üsluplarında uygulanan tonozlu kemerler, dört eyvan, taç kapılar, tuğla ayaklar ve farklı süslemeler; İran’daki ve hatta diğer Müslüman coğrafyalardaki camiler için bir model kabul edilen bu eseri meydana getirmiştir.
Bu yapı, 5 Ocak 1932 (15 Dey 1310) tarihinde 95 tescil numarasıyla İranUlusal Eserleri arasında yer almış ve 2011 (1390 h.ş.) yılında UNESCO Dünya Mirası olarak tescil edilmiştir.
